Nedir? Uygulamalı Davranış Analizi

Ayrımlı Pekiştirme Nedir?

Ayrımlı Pekiştirme

Ayrımlı pekiştirme, süreçleri geleneksel olarak davranış azaltma teknikleri konusu içinde yer alır. Ayrımlı pekiştirme uygun olmayan davranışları azaltılması için uygun davranışın artması ya da sürdürülmesi iki temel pekiştirme ilkesine dayanır. Birincisinde davranış uygun ayırt edici uyaranı izlediğinde pekiştirilir.

Örneğin; sınıf içinde konuşma bazı koşullarda uygun bazı koşullarda uygun olmayabilir. Bu durumda sınıf içinde konuşma belli bir uyaranın (öğretmenin soru sorması gibi) varlığında pekiştirilirken diğer durumlarda pekiştirilmez. İkinci uygulamada diğer davranışlar görmezden gelinirken bir hedef davranış pekiştirilir. Böylece pekiştirilen davranış artarken, görmezden gelinen davranış azalır. Ayrımlı pekiştirme sürecinin anahtarı pekiştirmedir.

Uygun olmayan davranışların azaltılması için uygun davranışların artırılması ya da sürdürülmesi söz konusudur. İki temel pekiştirme ilkesine dayanır

Birinci olarak, davranış uygun ayırt edici uyaranı izlediğinde pekiştirilir. İkinci uygulamada, diğer davranışlar görmezden gelinirken belli bir hedef davranış pekiştirilir..

Ayrımlı Pekiştirme Türleri

1. Diğer Davranışları Ayrımlı Pekiştirme (DDAP)

2. Alternatif Davranışları Ayrımlı Pekiştirme (ADAP)

3. Karşıt Davranışları Ayrımlı Pekiştirme (KDAP)

4. Seyrek Yapılan (Azalan) Davranışları Ayrımlı Pekiştirme (SEDAP)

5. Sık Yapılan (Artan) Davranışları Ayrımlı Pekiştirme (SIDAP)

Diğer Davranışları Ayrımlı Pekiştirme (DDAP)

a). Uygun olmayan davranışların arasından birini belirlemek ve diğer uygun olmayan davranışlar devam etse bile seçilen uygun olmayan davranış yapılmadığında pekiştirilir.

b). Belirlenen bir zaman dilimi ya da gözlem süresi içinde uygun olmayan davranışların hiç olmaması durumunda, gözlem süresi sonunda bu durumun pekiştirilmesidir.

c). Gözlem süresi boyunca oluşan diğer davranışlar dikkate alınmaz.

– Bütüncül Zaman Aralığına Dayalı Olarak Diğer Davranışların Ayrımlı Pekiştirilmesi: Belirlenen zaman aralığı içinde uygun olmayan davranışların pekiştirilmesi. Her 10 ya da her 30 dakikada bir.

– Anlık Gözleme Dayalı Olarak Diğer Davranışların Ayrımlı Pekiştirilmesi: Belirlenen gözlem süresinin sonunda bakar ve öğrenci o anda davranışı yapmıyorsa, pekiştirir. Gözlem süresinin geri kalan kısmında oluşan davranışlar dikkate alınmaz.

– Yeniden Başlatılan Aralıkta Diğer Davranışların Ayrımlı Pekiştirmesi: Gözlem süresinin tamamında uygun olmayan davranış hiç sergilenmezse öğrenci pekiştirilir. Her uygun olmayan davranışın yapılmasından sonra gözlem aralığının yeniden başlatılır.

– Artan Aralıklarla Diğer Davranışların Ayrımlı Pekiştirilmesi: Gözlem aralığı boyunca uygun olmayan davranış hiç yapılmazsa pekiştireç verilir. Öğrencilerin ilerlemesine bağlı olarak aralığın süresi dereceli olarak artırılır.

2. Alternatif Davranışları Ayrımlı Pekiştirme (ADAP)

◦ Azaltılması hedeflenen uygun olmayan davranışın daha uygun biçiminin pekiştirilmesidir. Alternatif davranışların pekiştirilmesi uygulamasının aşağıda sıralanan avantajları vardır.

• Uygun davranışlara odaklanır.

• Uygulayıcıyı çocuğun repertuarında olan ya da olmaya uygun davranışları gözden geçirmeye yöneltir.

• Çocuğun davranışları üzerinde iki yönlü etkisi vardır. Pekiştirilen uygun davranışların artması ve uygun olmayan davranışların azaltılması. Öte yandan uygun olmayan davranışların cezalandırılmasına yer verildiğinde sadece uygun olmayan davranış azalır, uygun olan davranışın artması eğilimi gözlenmez.

• ADAP sürecinin öğretimi ve uygulanması kolaydır

3. Karşıt Davranışları Ayrımlı Pekiştirme (KDAP)

◦ Fiziksel olarak uygun olmayan davranışla aynı anda yapılamayacak davranışların pekiştirilmesidir. Örneğin başkalarına vurma davranışını azaltmak için kollarını bağlama davranışını pekiştirmek gibi. Başkalarına ve kendine zarar verme davranışında etkili bir yöntemdir.

4. Seyrek Yapılan (Azalan) Davranışları Ayrımlı Pekiştirme (SEDAP)

◦ Bazı davranışlar normalde yapılması gerektiğinden daha fazla yapıldıklarında uygun olmayan davranış özelliği kazanır. Seyrek yapılan davranışların ayrımlı pekiştirilmesi, başlama düzeyi verileri ile karşılaştırıldığında hedef davranış oranındaki küçük azalmaların pekiştirilmesidir. Seyrek davranışları ayrımlı pekiştirmenin iki biçimi vardır;

1. Davranışın belirlenen zaman aralığı bittikten sonra yapılmasına dayalı olarak pekiştirilmesi. Örneğin, ders sonunda tuvalete gitme.

2. Belirlenen zaman aralığı içinde davranışın daha seyrek düzeyde yapılmasının pekiştirilmesi. Örneğin bir saatlik zaman aralığında 3 kez ya da daha az tuvalete gitmek istediğinde pekiştirilir.

◦ Seyrek davranışların ayrımlı pekiştirmesinde en önemli öğe başlama düzeyinde belirlenen aralık süresince davranışın yapılma sıklığının kesin olarak belirlenmesidir.

UDA-ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ

◦ Uygulamalı davranış analizine dayalı öğretim yöntemleri genel olarak iki grupta toplanabilir:

◦ Davranış sorunlarıyla başa çıkmaya yönelik yöntemler

◦ Beceri öğretimine yönelik yöntemler

Benzer Yazılar

Beyaz masa nedir?

HayataRehber

Disiplin nedir?

HayataRehber

Bitcoin nedir?

HayataRehber

Yorum Yap

Bu web sitesi, deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanır. Bununla ilgili iyi olduğunuzu kabul edeceğiz, ancak isterseniz dilediğiniz zaman çıkabilirsiniz. Kabul Et! Daha Fazlası

×
Göster
x
Göster
×
Göster